DUURZAAMHEIDS AWARD SCHELPDIERSECTOR 2022
JURY RAPPORT, 10 maart 2022

Op verzoek van de Stichting Schelpdierconferenties is een jury samengesteld met als taak de nominaties voor de duurzaamheid award voor het meest duurzaam werkend schelpdierkweek en/of -verwerkend en/of toeleverend bedrijf, te beoordelen. De jury bestaat uit Michiel Brillenburg Wurth (financieel expert, Van Lanschot Bank), Bram Bierens (zelfstandig adviseur, o.a. op het gebied van visserijinnovatie) en Nathalie Steins (projectmanager Wageningen Marine Research Regiocentrum Yerseke).

Nominaties
De jury heeft 6 nominaties ontvangen en is op 10 maart 2022 bijeengekomen.

De genomineerden in de categorie Kweek zijn (in alfabetische volgorde):
• HZ University of Applied Sciences: Mosselkweekrendement App
• Machinefabriek Bakker BV: Biologisch afbreekbare mosselzaadcollector
• OOS SMF BV: Semi-submersible offshore mussel farm

De genomineerden in de categorie Toelevering & Verwerking zijn(in alfabetische volgorde):
• Damen Maaskant: Zero-impact, zero emission, zero pollution vissersvaartuigen
• Finsulate: duurzame anti-fouling in de vorm van een folie met stekelig oppervlak
• Krijn Verwijs: BV Ready-to-eat mosselproducten

Criteria
De nominaties zijn beoordeeld op de onderdelen die gelden voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Dat zijn People, Planet & Profit. Hierbij werden de volgende criteria gehanteerd: duurzaamheid, innovatie, en ondernemingszin.

Duurzaamheid: Ecologische en sociale duurzaamheid zijn onderdelen van de meeste zakelijke strategieën geworden. Genomineerde hebben meer hebben gedaan dan de wettelijke vereisten en hebben zich daardoor hebben ingezet voor de toekomst van de Nederlandse schelpdiersector. De genomineerde houdt in zijn bedrijfsvoering rekening met ecologische en sociale aspecten en heeft daarvoor een duurzame oplossing gevonden ten gunste van zichzelf, zijn werknemers en zijn klanten.

Innovatie: Innovaties kunnen variëren van het gebruik van nieuwe technologieën, nieuwe processen, nieuwe toepassing van apparatuur of het gebruik van bestaande technieken op een innovatieve manier, die duidelijk positieve resultaten voor het bedrijf hebben gegeven. De innovatie in een verwerkend bedrijf kan bijvoorbeeld liggen in een nieuw product of verpakking, het innovatief gebruik van technologie of het aangaan van een strategisch partnerschap.

Ondernemingszin: Het beheersen van de kosten en het vinden van manieren om een concurrentievoordeel te behouden en te maximaliseren vormt onderdeel van de bedrijfsstrategie. Innovaties hebben een concurrentievoordeel gecreëerd.

Overwegingen
De jury heeft kennisgenomen van de ingediende voorstellen. Daarbij is opgevallen dat er een grote inhoudelijke diversiteit in de nominatie zat en de toegeleverde informatie nogal uiteenlopend van aard was. Niettemin is de jury tot de conclusie gekomen dat de toegeleverd informatie voldoende is voor een beoordeling.

De jury heeft de nominaties als volgt beoordeeld:

HZ University of Applied Sciences – categorie Kweek
HZ University of Applied Sciences uit Middelburg heeft in samenwerking met de PO Mosselcultuur, Wageningen Marine Research en ICT-bedrijf Wittig een webapplicatie en een app speciaal voor de mosselkwekers ontwikkeld. Met deze app kunnen mosselkwekers hun kweekgegevens direct tijdens het vissen of het zaaien invoeren. Zo kunnen ze in één oogopslag zien hoeveel en welke grootte mosselen op welk perceel liggen, en waar deze vandaan komen. Na invoer en van een verzaaiing/levering wordt het huidige rendement op de bezaaide percelen direct uitgerekend. Hiermee krijgen de kwekers een goed overzicht over hun percelen en kunnen ze betere besluiten nemen.
Duurzaamheid blijkt uit op twee manieren. Ten eerste kunnen de kwekers met de App betere besluiten nemen over verzaaien en levering, wat het kweekrendement en ook verspilling ten goede komt. Ten tweede wordt papier bespaard met deze digitale oplossing. Daarbij tekent de jury wel aan dat internetverbinding, servers en cloudopslag wel ook bijdragen aan energieverbruik en daarmee uitstoot.
Innovatie zit vooral in de directe terugkoppeling over het kweekproces die de kwekers krijgen vergelijken met een analoge administratie, en eventuele nieuwe toepassingen van de gegevens, bijvoorbeeld verder in de keten.
Ondernemerszin blijkt uit het gegeven dat de App zo toegankelijk is ingericht dat deze inmiddels door 40 kwekers wordt gebruikt. De jury ziet verdere toepassingen in het koppelen van de App aan bijvoorbeeld veilinggegevens en afzetmarktontwikkelingen, en moedigt de genomineerde aan om hierover het gesprek aan te gaan met de veiling en verwerkende industrie.

Machinefabriek Bakker BV – categorie Kweek
Machinefabriek Bakker uit Yerseke een afbreekbare mosselzaad biocollector ontwikkeld, die gericht is op het optimaliseren en het verduurzamen van het kweekproces. Het gaat om een combinatie van technieken waarbij het rendement uit het zaad wordt vergroot met behulp van afbreekbare invangmaterialen en substraat uit lokaal gewonnen schelpen.
Duurzaamheid blijkt uit dat de nieuwe mosselsok van volledig biologisch afbreekbaar materiaal is, dat voldoet aan dezelfde afbreektijd als dat van katoen. De schelpen voor de invang zijn lokaal gewonnen. Door rendementsverbetering van het zaad is er minder verlies.
Innovatief is dat er een stap verder is gegaan dan een eerdere toepassing met afbreekbare materiaal voor het gebruik in mosselhangcultures. De jury merkt op dat Machinefabriek Bakker voortvarend is doorgegaan met het ontwikkelen van een eerdere versie van het concept van afbreekbare sokken voor de mosselhangcultures, waarvoor het bedrijf de duurzaamheidsprijs 2018-2019 won.
Ondernemingszin blijkt daaruit dat Machinefabriek Bakker steeds op zoek is naar milieuvriendelijker producten voor zijn klanten. De jury merkt op dat het afbreekbare materiaal mogelijk ook toepassingen kent als alternatief voor het zogenaamde plastic pluis dat de sleepnetten van de kottervissers tegen slijtage beschermd en een grote bron van afval uit zee is.

OOS SMF BV – categorie Kweek
OOS SMF BV uit Serooskerke heeft in samenwerking met de schelpdiersector en mosselkwekers een Semi-Submersible Mussel Farm ontwikkeld, geschikt voor het kweken van mosselen op basis van hangcultuur op open zee.
Duurzaamheid blijkt op verschillende manieren. Er wordt een bijdrage geleverd aan het vergroten van het toekomstperspectief voor de schelpdiersector en de uitdagingen vanuit het mosselconvenant. Ook wordt een bijdrage geleverd aan het vergroten van gezond voedsel dat met een zeer lage voetafdruk wordt geproduceerd in onze eigen achtertuin, de Delta en de Noordzee. De Semi-Submersible Mussel Farm wordt aangedreven door hernieuwbare bronnen van energie.
Innovatie zit in het concept van het kunnen laten afzinken van het platform waardoor het bestendig wordt voor gebruik in ruwe wateren zoals de Noordzee. Dit bleek eerder een bottleneck te zijn voor offshore schelpdierkweek. Mogelijk zijn in de toekomst ook combinaties met productie in windparken denkbaar om zo efficiënt mogelijk gebruik te maken van ruimte.
Ondernemerszin blijkt uit dat OOS SMF BV de durf heeft om een innovatie op de markt te gaan zetten die buiten de gebaande paden denkt en behoorlijke uitdagingen kent als het gaat om offshore mosselproductie. Zij hebben hierbij nadrukkelijk de samenwerking gezocht met de schelpdiersector.

Damen Maaskant – categorie Toelevering en Verwerking
Damen Maaskant werkt aan zero-impact, zero emission, zero polution vissersvaartuigen. De huidige vissersvloot haalt haar energie voornamelijk uit fossiele brandstoffen. Hoewel elektrificatie in de maritieme sector niet nieuw is, bestaan er nog geen vissersvaartuigen die aangedreven kunnen worden door batterijen gedurende de operatie. De vistuigen op vissersschepen zorgen voor veel weerstand tijdens het vissen, en de vaartijd en het tempo kan per tocht sterk verschillen. De grote weerstand, variërende omstandigheden en het wisselende operationele profiel biedt veel kansen voor elektrificeren. Damen Maaskant werkt met bedrijven in de schelpdier- en kottervisserij aan de ontwikkeling van hybride en volledig elektrische toepassingen.
Duurzaamheid blijkt uit het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Met elektrificering kunnen, afhankelijk van de mate waarin dit gebeurt, grote resultaten worden behaald op reductie van fijnstof-, stikstof- en CO2-uitstoot. Dit is niet alleen noodzakelijk vanuit milieuoverwegingen maar ook vanuit het toekomstbestending maken van de schelpdier- en visserijsector die al te maken heeft met zeer hoge brandstofkosten die een sterke weerslag hebben op de rentabiliteit en die ook in toenemende mate te maken krijgt met vergunningseisen rond stikstof in of aangrenzend aan Natura 2000 gebieden.
Innovatie blijkt uit het gegeven dat het niet makkelijk is om electrificatietoepassingen te ontwikkelen voor de voorstuwing van vissersschepen, die gekenmerkt worden door veel weerstand en sterk variërende omstandigheden.
Ondernemingszin blijkt uit de actieve zoektocht naar electrificatietoepassingen voor vissersschepen in nauwe samenwerking met betrokken ondernemers, waarbij het toekomstsperspectief van de schelpdier- en visserijsector centraal staat.

Finsulate – categorie Toelevering en Verwerking
Finsulate heeft een alternatief ontwikkeld voor traditionele anti-fouling, waarmee aangroei van organismen op de romp van schepen wordt verminderd. Deze alternatieve anti-fouling bestaat uit een zelfklevende folie met stekelig oppervlak zonder toxische stoffen. Hierbij is inspiratie opgedaan uit de natuur (o.a. zee-egels). De Finsulate anti-fouling is met succes toegepast op ongeveer 500 pleziervaartuigen en commerciële schepen.
Duurzaamheid blijkt uit er geen toxische stoffen gebruikt worden waardoor er minder schadelijke stoffen in het milieu komen, wat weer ten goede komt aan het leven in zee. De jury tekent echter aan dat er onvoldoende informatie beschikbaar was om te kunnen beoordelen hoe de milieuvriendelijkheid van Finsulate zich verhoudt tot andere milieuvriendelijker alternatieven, en welke mogelijke stoffen in deze toepassing alsnog kunnen vrijkomen. Ook is niet duidelijk of na eindgebruik de zelfklevende folie kan worden gerecycled.
Innovatie blijkt uit dat Finsulate buiten gebaande paden treedt en niet gekozen heeft voor een verf. Zij hebben zich laten inspireren door de natuur, via het toepassen van stekeltjes of haartjes in de folie. Op die manier vermindert de aangroei.
Ondernemingszin blijkt uit dat Finsulate een nieuw concept voor anti-fouling heeft ontwikkeld en het concept ook gepast heeft in de praktijk met medewerking van scheepseigenaren in de plezier- en commerciële sector.

Krijn Verwijs BV – categorie Toelevering en Verwerking
Krijn Verwijs BV uit Yerseke heeft ready-to-eat producten ontwikkeld voor de mosselen die vanuit hun partnerschap aan met het Britse Offshore Shellfish Ltd, een pionier op het gebied van duurzame off bottom en offshore mosselkweek, op de markt worden gezet.
Duurzaamheid blijkt uit de herkomst van de mosselen die in een duurzame offshore kweekmethode worden geproduceerd. De samenwerking ervoor dat uitdagingen rondom Brexit beter aangegaan kunnen worden, wat een belangrijk aspect is van sociale duurzaamheid. De jury tekent aan dat uit de nominatie niet duidelijk is of ook in de verpakking van het product rekening is gehouden met duurzaamheidsaspecten.
Innovatie zit vooral in de samenwerking tussen Krijn Verwijs en Offshore Shellfish Ltd. Waarin krachten worden gebundeld. Het ready-to-eat concept zelf is niet direct nieuw.
Ondernemerszin zit er in dat Krijn Verwijs steeds op zoek is naar nieuwe samenwerkingen, duurzame toepassingen in het bedrijf en het ontwikkelen van nieuwe concepten voor de consument.

Conclusies
1. De jury stelt vast dat alle genomineerde bedrijven op ondernemende wijze bijdragen aan innovaties gericht op duurzame ontwikkeling van de schelpdiersector. Vanuit dit perspectief verdienen alle zes de genomineerden een eervolle vermelding.

2. De jury is tot een unaniem oordeel gekomen voor de winnaars in de categorie Kweek en de categorie Toeleveranciers & Verwerking.

3. De jury kent de Duurzaamheids -en innovatieprijs 2022 in de categorie Kweek toe aan OOS SMF BV voor:
– de concrete ontwikkeling van een offshore mosselkweek platform dat technisch toepasbaar lijkt in de Noordzee,
– innovatief ondernemerschap, gericht op het vergroten van het aanbod gezond voedsel dat geproduceerd wordt met een lage voetafdruk,
– ondernemingszin, door een risicovol traject in te gaan in samenwerking met de schelpdiersector.

4. De jury kent de Duurzaamheids -en Innovatieprijs 2022 in de categorie Toelevering & Verwerking toe aan Damen Maaskant voor:
– de ontwikkeling van zero impact, zero emission & zero pollution schepen
– innovatief ondernemerschap, gericht op toekomstbestendige visserij en -kweek,
– bijdrage aan vermindering van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en uitstoot van CO2 en stikstof.